काठमाडौं । नेपालमा फुटबल सबैभन्दा लोकप्रिय खेलमध्ये एक हो। देशका गाउँदेखि शहरसम्म हजारौं युवा फुटबललाई आफ्नो सपना बनाइरहेका छन्। दशरथ रंगशालामा राष्ट्रिय टोलीको खेल हुँदा दर्शकले भरिने दृश्यले नेपाली फुटबलप्रतिको मोह स्पष्ट देखाउँछ। तर यही लोकप्रिय खेल अहिले प्रशासनिक विवाद, कमजोर संरचना र अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्धजस्ता समस्यासँग जुधिरहेको छ। यद्यपि चुनौतीका बीच पनि नेपाली फुटबलको भविष्य पूर्ण रूपमा अन्धकारमय भने देखिँदैन। सही नेतृत्व, पारदर्शी व्यवस्थापन र दीर्घकालीन योजना लागू गर्न सके नेपाल फेरि दक्षिण एसियाली फुटबलमा बलियो शक्ति बन्न सक्ने आधार अझै बाँकी छ।
नेपाल फुटबलको वर्तमान अवस्था
सन् २०२६ नेपाली फुटबलका लागि कठिन वर्ष बन्यो। एन्फा र राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) बीचको प्रशासनिक विवादले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरसम्म असर पुर्यायो। यही विवादलाई “तेस्रो पक्षको हस्तक्षेप” भन्दै फिफाले एन्फालाई निलम्बन गर्यो। निलम्बनका कारण नेपाली राष्ट्रिय टोली, उमेर समूहका टोली तथा क्लबहरूले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा सहभागी हुन नपाउने अवस्था सिर्जना भयो। साथै फिफा र एएफसीबाट प्राप्त हुने विकास कार्यक्रम, प्रशिक्षण र आर्थिक सहयोगसमेत रोकियो।
यो निर्णयले केवल संस्थालाई होइन, हजारौं खेलाडीको भविष्यलाई समेत प्रत्यक्ष असर पुर्याएको छ।
एन्फाको भूमिका र देखिएका कमजोरी
अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा) नेपाली फुटबलको सर्वोच्च प्रशासनिक निकाय हो। राष्ट्रिय टोलीको तयारीदेखि घरेलु लिग, रेफ्री विकास, प्रशिक्षक तालिम र युवा कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने जिम्मेवारी एन्फाकै हो।
तर पछिल्ला वर्षहरूमा एन्फा बारम्बार विवादमा तानिएको छ।
- नेतृत्वसम्बन्धी विवाद
- निर्वाचन प्रक्रिया
- क्लबहरूसँग समन्वयको कमी
- घरेलु प्रतियोगिताको अनिश्चित तालिका
- पूर्वाधार विकासको सुस्त गति
यी कारणले नेपाली फुटबलले अपेक्षित गति लिन सकेको छैन।
घरेलु लिग अझै अस्थिर
कुनै पनि देशको राष्ट्रिय टोली बलियो हुन घरेलु लिग व्यवस्थित हुनुपर्छ।
नेपालमा ए डिभिजन लिग, राष्ट्रिय लिग, महिला लिग तथा उमेर समूहका प्रतियोगिता सञ्चालन भइरहे पनि नियमितता अझै चुनौती बनेको छ। कतिपय प्रतियोगिता स्थगित भएका छन् भने केही प्रशासनिक तथा प्राविधिक कारणले प्रभावित भएका छन्।
खेलाडीहरू भन्छन्—
“यदि वर्षभरि नियमित प्रतिस्पर्धा नै भएन भने अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा राम्रो प्रदर्शन कसरी सम्भव हुन्छ?”
यही प्रश्न अहिले नेपाली फुटबलको सबैभन्दा ठूलो चुनौती बनेको छ।
युवा खेलाडीमा आशा अझै बाँकी
समस्याका बाबजुद नेपालभर प्रतिभाशाली युवा खेलाडीको अभाव छैन।
झापा, मोरङ, सुनसरी, चितवन, पोखरा, ललितपुर, बाँके, दाङ लगायतका जिल्लाबाट हरेक वर्ष नयाँ प्रतिभा निस्किरहेका छन्।
तर उनीहरूले भोग्ने समस्या उस्तै छन्।
- गुणस्तरीय प्रशिक्षणको अभाव
- पर्याप्त मैदानको कमी
- आधुनिक खेल विज्ञानको अभाव
- आर्थिक असुरक्षा
- करियर व्यवस्थापन कमजोर
एन्फाको २०२३–२०३० रणनीतिक योजनाले पनि बाल तथा युवा खेलाडी विकासका लागि एकीकृत प्रशिक्षण प्रणाली आवश्यक रहेको स्वीकार गरेको छ।
महिला फुटबलको सकारात्मक संकेत
पछिल्ला केही वर्षमा नेपाली महिला फुटबलले उल्लेखनीय प्रगति गरेको छ।
राष्ट्रिय टोलीले दक्षिण एसियाली स्तरमा राम्रो प्रदर्शन गर्दै आएको छ। धेरै युवा महिला खेलाडी राष्ट्रिय टोलीसम्म पुगिरहेका छन्। महिला लिग विस्तार गर्ने प्रयास पनि भइरहेको छ।
यद्यपि आर्थिक लगानी, क्लब संरचना र दीर्घकालीन व्यावसायिक अवसर अझै सीमित छन्।
समर्थकको माया अझै उस्तै
नेपालमा फुटबल केवल खेल होइन, भावना हो।
दशरथ रंगशालामा राष्ट्रिय गान बज्दा हजारौं समर्थक एउटै स्वरमा राष्ट्रप्रेम व्यक्त गर्छन्।
यही समर्थन नेपाली फुटबलको सबैभन्दा ठूलो पूँजी हो।
फुटबल कठिन अवस्थामा पुगे पनि समर्थकहरूले आशा छाडेका छैनन्।
भविष्य उज्यालो बनाउन के गर्नुपर्छ?
विशेषज्ञहरूका अनुसार नेपाली फुटबल सुधारका लागि निम्न काम अत्यावश्यक छन्।
- फिफा र एएफसीको मापदण्डअनुसार स्वायत्त प्रशासन
- पारदर्शी एन्फा नेतृत्व
- नियमित घरेलु लिग
- जिल्ला स्तरमा एकेडेमी विस्तार
- प्रशिक्षक तथा रेफ्रीको गुणस्तर सुधार
- खेल विज्ञान, पोषण र मेडिकल सहयोग
- निजी क्षेत्रको लगानी
- आधुनिक रंगशाला र प्रशिक्षण केन्द्र
यदि यी सुधार लागू गर्न सकिए भने केही वर्षमै नेपाली फुटबलले उल्लेखनीय परिवर्तन देख्न सक्छ।
अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्ध हट्नु किन आवश्यक?
फिफाको निलम्बन लामो समय रह्यो भने यसको असर केवल राष्ट्रिय टोलीमा सीमित रहने छैन।
यसले—
- युवा खेलाडीको अन्तर्राष्ट्रिय अवसर घटाउने
- क्लब फुटबल कमजोर बनाउने
- फिफा विकास बजेट रोक्ने
- प्रशिक्षक विकास प्रभावित गर्ने
- विश्व फुटबलसँग नेपालको दूरी बढाउने
त्यसैले सम्बन्धित निकायहरूले संवादमार्फत समाधान खोज्नु अहिलेको सबैभन्दा महत्वपूर्ण आवश्यकता बनेको छ।
मानव स्पर्श: एउटा खेलाडीको सपना
पूर्वी नेपालको एउटा गाउँमा साँझ विद्यालय सकेपछि केही किशोरहरू धुलाम्मे मैदानमा फुटबल खेलिरहेका छन्।
उनीहरूमध्ये कसैको बुट च्यातिएको छ, कसैसँग अभ्यास जर्सी छैन। तर उनीहरूको आँखामा एउटै सपना छ—एक दिन नेपालको जर्सी लगाएर अन्तर्राष्ट्रिय मैदानमा खेल्ने।
यस्ता हजारौं सपना अहिले एन्फाको निर्णय, प्रशासनिक विवाद र अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिसँग जोडिएका छन्। खेलाडीहरूले राजनीति होइन, अवसर खोजिरहेका छन्। उनीहरू नियमित प्रतियोगिता, राम्रो प्रशिक्षण र निष्पक्ष व्यवस्थापन चाहन्छन्।
यही कारण नेपाली फुटबलको सुधार केवल संस्थागत विषय होइन, यो हजारौं युवाको भविष्यसँग जोडिएको राष्ट्रिय जिम्मेवारी पनि हो।
निष्कर्ष
नेपाल फुटबल अहिले चुनौतीपूर्ण मोडमा उभिएको छ। प्रशासनिक विवाद, फिफाको निलम्बन, घरेलु प्रतियोगिताको अस्थिरता र पूर्वाधारको कमजोरीले यसको विकासलाई रोकेको छ। तर समर्थकको माया, युवा प्रतिभा, महिला फुटबलको उदीयमान यात्रा र दीर्घकालीन रणनीतिक योजनाले भविष्यप्रति आशा जगाइरहेका छन्।
यदि एन्फाले पारदर्शी नेतृत्व, नियमित प्रतियोगिता, युवा विकास र अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार शासन प्रणाली अपनाउन सक्यो भने नेपाली फुटबल फेरि नयाँ उचाइमा पुग्न सक्छ। आजको संकटलाई सुधारको अवसरमा बदल्न सकियो भने भोलिको नेपाली फुटबल अझ बलियो, प्रतिस्पर्धी र गौरवपूर्ण बन्ने सम्भावना पर्या
