काठमाडौं। विश्वकै सर्वोच्च शिखर सगरमाथा आरोहण गर्नेको संख्या हरेक वर्ष बढ्दै जाँदा चुचुरोसहित उच्च शिविरहरूमा फोहोरको थुप्रो बढ्न थालेको छ। प्रयोग गरिएका अक्सिजन सिलिन्डर, पाल, प्लास्टिक, खाद्य सामग्रीका खोल, डोरी तथा मानव फोहोरको उचित व्यवस्थापन हुन नसक्दा हिमाली वातावरणमाथि गम्भीर जोखिम बढेको भन्दै विज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन्।
सगरमाथामा पर्यटन र पर्वतारोहणबाट नेपालले ठूलो आम्दानी गरिरहेको भए पनि फोहोर व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ। पछिल्ला वर्षहरूमा रेकर्ड संख्यामा आरोही पुगेपछि उच्च शिविरहरूमा दशकौँदेखि थुप्रिएको फोहोर हटाउन कठिन भइरहेको छ। केही फोहोर बरफमुनि जमेकाले त्यसलाई हटाउन वर्षौं लाग्ने अवस्था रहेको विभिन्न अध्ययनले देखाएका छन्।
सरकारले प्रत्येक आरोहीले निश्चित परिमाणको फोहोर अनिवार्य रूपमा फर्काएर ल्याउनुपर्ने व्यवस्था, धरौटी प्रणाली तथा सरसफाइ अभियान सञ्चालन गर्दै आएको छ। साथै, सगरमाथा प्रदूषण नियन्त्रण समिति (SPCC) ले प्रत्येक आरोहण सिजनपछि सरसफाइ अभियान सञ्चालन गर्दै आएको छ। सन् २०२६ का लागि अझ कडा फोहोर व्यवस्थापन मापदण्ड लागू गर्ने तयारीसमेत भएको जनाइएको छ।
सरकारसँग रहेका सम्भावित विकल्प
- आरोही र आरोहण कम्पनीमाथि कडा अनुगमन र जरिवाना।
- प्रत्येक टोलीलाई सबै फोहोर अनिवार्य रूपमा फिर्ता ल्याउने व्यवस्था।
- मानव फोहोर संकलनका लागि आधुनिक पोर्टेबल प्रणाली अनिवार्य बनाउने।
- उच्च शिविरहरूमा नियमित सरसफाइ टोली परिचालन।
- पर्वतारोहण अनुमति दिँदा वातावरणीय मापदण्ड कडाइका साथ लागू गर्ने।
- संकलित फोहोरको पुनःप्रयोग तथा पुनर्चक्रण प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउने।
वातावरणविद्हरूका अनुसार सगरमाथा नेपालको पहिचान मात्र होइन, विश्व सम्पदा पनि हो। यदि अहिले नै प्रभावकारी व्यवस्थापन गर्न नसकिए हिमाली पर्यावरण, हिमनदी र पर्वतीय जैविक प्रणालीमा दीर्घकालीन नकारात्मक असर पर्न सक्ने चेतावनी दिइएको छ। त्यसैले आरोहणबाट आम्दानीसँगै वातावरण संरक्षणलाई पनि समान प्राथमिकता दिनुपर्ने आवाज बलियो बन्दै गएको छ।
