सगरमाथा: नेपालको गौरव, विश्वको सर्वोच्च शिखर र मानव साहसको प्रतीक

काठमाडौं । सगरमाथा (Mount Everest) संसारकै सर्वोच्च हिमाल हो। समुद्री सतहबाट ८,८४९ मिटर (२९,०३२ फिट) उचाइमा रहेको यो हिमाल नेपाल र चीन (तिब्बत) को सीमामा अवस्थित छ। नेपालमा यसलाई सगरमाथा र तिब्बती भाषामा चोमोलुङ्मा (Chomolungma) भनिन्छ। सगरमाथा केवल हिमाल मात्र होइन, यो नेपालको राष्ट्रिय पहिचान, प्राकृतिक सम्पदा, पर्यटनको मुख्य आधार र विश्वभरका पर्वतारोहीहरूको सपना पनि हो।
सगरमाथाको इतिहास
सगरमाथाको उचाइ पहिलो पटक सन् १८५२ मा भारतको सर्वेक्षण टोलीले संसारकै अग्लो शिखर भएको पुष्टि गरेको थियो। पछि सन् १८६५ मा तत्कालीन ब्रिटिश सर्वेक्षक Sir George Everest को सम्मानमा यसलाई “Mount Everest” नाम दिइयो। नेपालमा भने यसको नाम सगरमाथा नै प्रचलित छ। �

पहिलो सफल आरोहण
सगरमाथाको सफल आरोहण पहिलो पटक २९ मे १९५३ मा Tenzing Norgay र Edmund Hillary ले गरेका थिए। यो उपलब्धिले विश्व पर्वतारोहणको इतिहासमा नयाँ अध्याय थपेको थियो। त्यसयता हजारौं पर्वतारोहीले सफल आरोहण गरेका छन्।

नेपालको पर्यटनमा सगरमाथाको योगदान
सगरमाथाले नेपालको पर्यटन उद्योगलाई विश्वभर चिनाएको छ। हरेक वर्ष हजारौं विदेशी पर्यटक, ट्रेकर तथा पर्वतारोही सगरमाथा क्षेत्र पुग्छन्। यसबाट नेपालले करोडौं रुपैयाँ राजस्व प्राप्त गर्नुका साथै स्थानीय समुदाय, विशेष गरी शेर्पा समुदायको रोजगारी र आयआर्जनमा ठूलो योगदान पुगेको छ।
शेर्पा समुदायको महत्वपूर्ण भूमिका
सगरमाथा आरोहण सफल बनाउन शेर्पा समुदायको योगदान अतुलनीय छ। उनीहरू मार्ग निर्माण, सामग्री ढुवानी, उद्धार तथा पर्वतारोहण मार्गदर्शनमा विश्वभर प्रसिद्ध छन्। उनीहरूको साहस र अनुभवबिना धेरै आरोहण सम्भव हुँदैन।
वातावरणीय चुनौती
जलवायु परिवर्तनका कारण सगरमाथा क्षेत्रमा हिमनदीहरू तीव्र रूपमा पग्लिरहेका छन्। साथै, बढ्दो पर्वतारोहण गतिविधिका कारण फोहोर व्यवस्थापन, मानवजन्य प्रदूषण र भीडभाड पनि चुनौती बनेको छ। नेपाल सरकारले विभिन्न सरसफाइ अभियान सञ्चालन गर्दै पर्वतीय वातावरण संरक्षणमा जोड दिइरहेको छ।
२०२६ को आरोहण सिजन
यस वर्षको आरोहण सिजनमा खुम्बु आइसफल क्षेत्रमा ठूलो बरफको संरचना (Serac) का कारण मार्ग खोल्न ढिलाइ भएको थियो। जोखिमका बाबजुद सयौं विदेशी तथा नेपाली पर्वतारोहीहरूले आरोहणको तयारी गरेका छन्। विशेषज्ञहरूले जलवायु परिवर्तनले भविष्यमा आरोहणलाई अझ चुनौतीपूर्ण बनाउन सक्ने चेतावनी दिएका छन्।
रोचक तथ्यहरू
उचाइ: ८,८४९ मिटर (२९,०३२ फिट)।
स्थान: नेपाल–चीन (तिब्बत) सीमा।
विश्वकै सर्वोच्च हिमाल।
सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्ज Sagarmatha National Park युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत छ।
सगरमाथा अझै पनि भूगर्भीय प्रक्रियाका कारण बिस्तारै माथि उठिरहेको वैज्ञानिकहरूको निष्कर्ष छ।
निष्कर्ष
सगरमाथा नेपालको गौरव, साहस, प्रकृतिको अद्भुत उपहार र विश्व मानवताको साझा सम्पत्ति हो। यसको संरक्षण, स्वच्छता र दिगो पर्यटन विकासमा सरकार, स्थानीय समुदाय, पर्वतारोही तथा अन्तर्राष्ट्रिय समुदाय सबैको समान जिम्मेवारी छ। सगरमाथाको महिमा केवल यसको उचाइमा होइन, यसले विश्वलाई दिएको प्रेरणा, साहस र प्राकृतिक सौन्दर्यमा पनि निहित छ।