२५ वर्षपछि फेरि चर्चामा दरबार हत्याकाण्ड: गृहमन्त्री सुदन गुरुङको छानबिन घोषणाले राजनीतिक वृत्तमा तरंग

काठमाडौं, असार ७, २०८३
नेपालको इतिहासकै सबैभन्दा रहस्यमय घटनामध्ये एक मानिने २०५८ सालको नारायणहिटी दरबार हत्याकाण्ड पुनः राष्ट्रिय बहसको केन्द्रमा आएको छ। गृहमन्त्री सुदन गुरुङ ले दरबार हत्याकाण्डका सम्बन्धमा आवश्यक परे पुनः अध्ययन र छानबिनको प्रक्रिया अघि बढाइने संकेत दिएपछि राजनीतिक वृत्त, सामाजिक सञ्जाल र सर्वसाधारणबीच व्यापक बहस सुरु भएको छ।
२५ वर्षपछि किन फेरि उठ्यो विषय?
२०५८ जेठ १९ गते तत्कालीन राजा Birendra Bir Bikram Shah Dev, रानी Aishwarya Rajya Laxmi Devi Shah लगायत राजपरिवारका अधिकांश सदस्यको हत्या भएको थियो। तत्कालीन सरकारी प्रतिवेदनले युवराज Dipendra Bir Bikram Shah Dev लाई मुख्य जिम्मेवार ठहर गरेको थियो। तर घटनाबारे विभिन्न प्रश्न र शंकाहरू वर्षौंदेखि उठ्दै आएका छन्।
गृहमन्त्री सुदन गुरुङको पछिल्लो अभिव्यक्तिपछि पुरानो घटनाको सत्यतथ्य फेरि खोजिनुपर्ने वा नपर्ने भन्ने विषयमा राजनीतिक दल, विश्लेषक र नागरिकबीच मत विभाजित भएको छ।
सरकारको उद्देश्य के?
सरकारका तर्फबाट औपचारिक रूपमा नयाँ अनुसन्धान आयोग गठन भएको घोषणा भने भइसकेको छैन। हालसम्म सार्वजनिक रूपमा आएको जानकारी अनुसार, गृहमन्त्रीले जनचासो भएका ऐतिहासिक घटनाबारे आवश्यक कानुनी प्रक्रिया अपनाउन सकिने धारणा व्यक्त गरेका छन्। यसबारे विस्तृत सरकारी निर्णय भने सार्वजनिक भएको छैन। �

राजनीतिक प्रतिक्रिया
केही राजनीतिक विश्लेषकले सत्यतथ्य पत्ता लगाउने प्रयासलाई सकारात्मक मानेका छन्। उनीहरूको भनाइमा, यदि नयाँ प्रमाण वा तथ्य छन् भने निष्पक्ष अनुसन्धान हुनुपर्छ।
अर्कोतर्फ, आलोचकहरूले भने वर्तमान सरकारका अन्य चुनौतीपूर्ण मुद्दाबाट ध्यान मोड्न यो विषय उठाइएको हुन सक्ने टिप्पणी गरेका छन्। सामाजिक सञ्जालमा पनि पक्ष–विपक्षमा तीव्र बहस भइरहेको छ। �
कानुनी चुनौती
कानुनविद्हरूका अनुसार २५ वर्ष पुरानो घटनाको पुनः अनुसन्धान गर्न नयाँ प्रमाण, विश्वसनीय साक्ष्य वा कानुनी आधार आवश्यक पर्न सक्छ। पुराना प्रमाण, साक्षी र अभिलेखको अवस्था पनि अनुसन्धानका लागि चुनौती हुन सक्ने उनीहरूको भनाइ छ।
जनचासो अझै कायम
दरबार हत्याकाण्ड नेपालको इतिहासमा अत्यन्त संवेदनशील घटना भएकाले यसको सत्यबारे जनचासो आज पनि कायम छ। कतिपय नागरिकले पूर्ण सत्य बाहिर आउनुपर्ने माग गरिरहेका छन् भने कतिपयले यसअघि भएका आधिकारिक अनुसन्धानलाई स्वीकार गर्नुपर्ने धारणा राखेका छन्।

निष्कर्ष
गृहमन्त्री सुदन गुरुङको अभिव्यक्तिपछि दरबार हत्याकाण्ड पुनः राष्ट्रिय बहसको केन्द्रमा आएको छ। तर हालसम्म सरकारले नयाँ औपचारिक छानबिन समिति गठन गरेको वा अनुसन्धान सुरु भएको पुष्टि गरेको छैन। त्यसैले यस विषयमा आउने आधिकारिक निर्णय र प्रमाणको आधारमा मात्रै निष्कर्षमा पुग्नु उपयुक्त हुनेछ।